Η σημασία μιας αίθουσας

Καθημερινή

Άρης Αλεξανδρής

Η αίθουσα της δίκης των Τεμπών πιθανόν να αποτελούσε πρόβλημα ακόμη κι αν ήταν η καταλληλότερη για την περίσταση

Δεν χρειάζεται να είσαι νομικός για να το καταλάβεις. Αρκεί να έχεις βρεθεί μία φορά στο ακροατήριο για να αντιληφθείς ότι η δίκη δεν αποτελεί στατικό γραφειοκρατικό γεγονός, αλλά ζωντανό οργανισμό που λειτουργεί σε πολλά επίπεδα και κάθε λεπτό παράγει νέα αποτελέσματα. Ο λόγος που οι δίκες πρέπει να διεξάγονται σε αρμόζον περιβάλλον δεν έχει να κάνει μόνο με το τυπικό κύρος που (πρέπει να) διακρίνει την απονομή της δικαιοσύνης, αλλά και με την εντελώς πρακτική διάσταση της διαδικασίας: οι λειτουργοί της Δικαιοσύνης συγκεντρώνονται στη δικαστική αίθουσα για να κάνουν μια δύσκολη δουλειά· για να μιλήσουν προσεκτικά, να ακούσουν ακόμη προσεκτικότερα, να προσκομίσουν και να εκτιμήσουν στοιχεία, να αντιδικήσουν στη βάση ισχυρισμών, αποδείξεων, γεγονότων. Δεν πρόκειται για προκαθορισμένη παράσταση που, όπως κι αν γίνει, θα οδηγήσει πάνω-κάτω στο ίδιο σημείο· από την αρτιότητα μιας δίκης κρίνονται η ζωή των κατηγορουμένων, η αξιοπιστία των θεσμών, η ίδια η αλήθεια.

Θεαματικές προσδοκίες

Η αίθουσα όπου διεξάγεται η δίκη των Τεμπών κρίθηκε όχι απλώς ανεπαρκής, αλλά μικρή και απολύτως ακατάλληλη: λέγεται πως δεν χωράνε οι κατηγορούμενοι, οι συνήγοροι ασφυκτιούν, δεν βρίσκουν θέση οι συγγενείς, ενώ οι δημοσιογράφοι μένουν απέξω, ανήμποροι να παρακολουθήσουν και να καταγράψουν τα τεκταινόμενα. Αν είναι έτσι, προφανώς κάτι πρέπει να αλλάξει. Αν καθίσταται πρακτικώς αδύνατη η διεξαγωγή της δίκης, τότε κάθε συζήτηση περιττεύει. Είναι, όμως, ο ζήλος για το δικονομικό ιδεώδες αυτό που οδήγησε στις εκρηκτικές διαμαρτυρίες για την αίθουσα ή μήπως οι κινηματογραφικές προσδοκίες που δεν ικανοποιήθηκαν από την πεζή δικαστική πραγματικότητα; Το να στοιβάζονται οι δικηγόροι ο ένας πάνω στον άλλο, αδυνατώντας να κάνουν τη δουλειά τους σωστά, είναι βέβαια μείζον πρόβλημα· το να μην μπορούν όμως να εξασφαλίσουν θέση όσοι έρχονται απλώς για να παρακολουθήσουν το σόου δεν είναι κάτι τρομερό· αυτοί μπορούν να κάτσουν σπίτι τους.

Η δίκη ως γήπεδο

Η αρχή της δημοσιότητας δεν είναι συνταγματική πρόβλεψη γηπεδικού χαρακτήρα. Δεν στοχεύει στην παραγωγή θεάματος προς τέρψη των μαζών ή προς εκτόνωση οπαδικών συναισθημάτων. Η υπόθεση των Τεμπών έχει ήδη προσφέρει αρκετά δείγματα λαϊκισμού και παρανοήσεων στη βάση του «κοινού περί δικαίου αισθήματος», πράγμα που σημαίνει ότι πολλοί απ’ όσους εξανίστανται για τις προδιαγραφές της δίκης, στην πραγματικότητα απογοητεύτηκαν επειδή ανέμεναν κάτι που δεν έπρεπε να αναμένουν: διαπρύσιες κραυγές κατά «δολοφόνων», λαϊκά είδωλα να παίρνουν τον λόγο και να βρίζουν την έδρα, ένα δικαστικό ισοδύναμο του διαλεκτικού βρασμού των κοινωνικών δικτύων, με λίγα λόγια. Ισως, λοιπόν, η αίθουσα να μην είναι μικρή για τους παράγοντες της δίκης, αλλά για τους επίδοξους παράγοντες του σαμποτάζ της.

Μια άλλη δίκη

Συμβαίνει, βέβαια, και κάτι ακόμα: από τη δίκη των Τεμπών λείπουν, σύμφωνα με πολλούς, κάμποσοι «πραγματικοί» υπαίτιοι του εγκλήματος. Οι κατηγορούμενοι δεν είναι ποιοτικά και ποσοτικά αρκετοί ώστε να πείσουν πως στο τέλος «θα επέλθει» η πολυπόθητη «κάθαρση»· τα «στοιχεία» που διακινήθηκαν επί μήνες σε κάθε πρόσφορο μέσο δεν φαίνεται πιθανό πως θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην κρίση του δικαστηρίου· το δικαστήριο που στήθηκε πριν από το δικαστήριο χάνει τώρα μεγάλο κομμάτι της δύναμής του. Πρόκειται επομένως για μια δίκη μισερή, που ακόμα κι αν γινόταν σε άλλη αίθουσα, ακόμα κι αν πληρούσε τις αυστηρότερες τεχνικές προδιαγραφές, πάλι αντιδράσεις θα προκαλούσε, γιατί στην ουσία της δεν είναι η δίκη που θα ήθελαν να δουν οι σκληροπυρηνικοί τεμπολόγοι. Εχει στ’ αλήθεια σημασία η δίκη, αν δεν ρίξει την κυβέρνηση;

Το διαρκές πρόβλημα

Πριν ξεκινήσει η δίκη, το πρόβλημα ήταν οι δικαστές· πριν από τους δικαστές ήταν οι εισαγγελείς· πριν από τους εισαγγελείς, η δικογραφία· πριν από τη δικογραφία, το πρόβλημα ήταν τα αποσιωπημένα αποδεικτικά στοιχεία, τα εκκρεμή αιτήματα, η αντιδεοντολογική διαδικασία. Τα παραπάνω δημιουργούν ένα προηγούμενο που αν δεν προοικονομεί, σίγουρα εξηγεί και το πρόβλημα της αίθουσας. Αν ρυθμιστεί ή ξεχαστεί κι αυτό, κάποιο άλλο πρόβλημα θα προκύψει στη συνέχεια. Η δίκη θεωρείται σκανδαλώδης πριν καν ξεκινήσει, ώστε να απονομιμοποιηθεί ευκολότερα όταν τελειώσει. Αφού δεν προβλέπεται να οδηγήσει εκεί που θέλουμε, ας μη γίνει καν· για την ακρίβεια, το να μη γίνει, το να αναβάλλεται διαρκώς ίσως είναι και το καλύτερο που μπορεί να προσφέρει, αφού θα μετατοπίσει τη συζήτηση αλλού: στη διαπίστωση πως τίποτα δεν αξίζει, όλα είναι μάταια, το κράτος πρέπει να καταρρεύσει και να ανοικοδομηθεί εκ νέου απ’ όποιον μαζεύει τα περισσότερα likes. Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η δίκη θα εξελιχθεί σύννομα και παραγωγικά· κανείς δεν μπορεί να πει ότι η δικαιοσύνη αποδίδεται πάντα ή ότι θα αποδοθεί πλήρως τώρα. Από την άλλη, το γεγονός ότι το υπαρξιακό άγχος για την αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος καταλαμβάνει τα πλήθη τόσο επιλεκτικά (πόσοι θυμούνται τη δίκη για το Μάτι;) δείχνει πως όσα προβλήματα κι αν έχει το σύστημα, εκείνοι που το πολεμούν με δόλο μάλλον δεν ενδιαφέρονται να τα λύσουν.