Σοβαροφάνεια ή σοβαρότητα

kathimerini.gr

Τάκης Θεοδωρόπουλος

«Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις». Το είπε κάποτε ο Ουμπέρτο Έκο και έκτοτε οι δημοσιολογούντες το επαναλαμβάνουν αυτάρεσκα τέτοια εποχή. Είναι η επιτομή της σοβαροφάνειας. Ο Ιταλός διανοητής ήθελε να πει πολύ απλά ότι την πραγματικότητα την κατασκευάζουν τα ΜΜΕ και επειδή οι δημοσιογράφοι παίρνουν άδεια τον Αύγουστο, απολαμβάνει τις διακοπές της και η πραγματικότητα. Βέβαια, δεν χρειάζεται να είσαι ούτε σοφός ούτε ιστορικός για να ξέρεις ότι, δυστυχώς ή ευτυχώς, τον Αύγουστο όχι μόνον υπάρχουν ειδήσεις αλλά είναι και ο μήνας κατά τον οποίο συνέβησαν ορισμένα γεγονότα που άλλαξαν την ιστορία του κόσμου. 6 Αυγούστου με τη βόμβα στη Χιροσίμα η ανθρωπότητα μπήκε στην ατομική εποχή. Την 1η και την 3η Αυγούστου του 1914, η Γερμανία κήρυξε διαδοχικά τον πόλεμο εναντίον της Ρωσίας και της Γαλλίας. Η αρχή του Α΄ Παγκοσμίου είναι είδηση όπως και να το κάνεις. Στα καθ’ ημάς, στις 4 Αυγούστου επεβλήθη η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά και στις 15 τορπιλίσθηκε από ιταλικό υποβρύχιο το «Έλλη» στο λιμάνι της Τήνου. Μάλλον ο Έκο βαριόταν ή δεν είχε τι να γράψει στην «Εσπρέσο» με την οποία συνεργαζόταν, αν δεν κάνω λάθος, οπότε απεφάνθη ότι τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις. Δεν ξέρω τι γίνεται αλλού, όμως οι δικοί μας στο ραδιόφωνο, το οποίο ακούω συνέχεια, του δίνουν να καταλάβει. Ούτε κι εγώ ξέρω πόσες φορές το έχω ακούσει αυτές τις μέρες και συμπονώ τους συναδέλφους που παλεύουν να δείξουν στους ακροατές τους ότι αντιλαμβάνονται τη σημασία του έργου που επιτελούν, αφού μεταδίδουν ειδήσεις οι οποίες στην πραγματικότητα δεν θα έπρεπε να υπάρχουν καθότι Αύγουστος. Η ζωή δεν παύει να μας καταπλήσσει.

Από τις δηλώσεις για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου φαίνεται ότι ένα μεγάλο ποσοστό των συμπατριωτών μας εντρυφεί στη φιλοσοφία.

Ένα άλλο ευφυολόγημα που έχω ακούσει για τον Αύγουστο ανήκει στον Γιάννη Τσαρούχη. Αυτό όμως είναι σοβαρό, καθότι ο Τσαρούχης το είπε ως ευφυολόγημα, ενώ ο Έκο το παρουσίασε ως απόφθεγμα της σχέσης των ΜΜΕ με την πραγματικότητα. «Δεν πρέπει να πεθάνεις Αύγουστο διότι τον Αύγουστο δεν πετυχαίνουν οι κηδείες». Με δύο λόγια, ο Τσαρούχης κατάφερε να αποδώσει στην εξόδιο ακολουθία τη σοβαροφάνειά της και τη θεατρικότητα με την οποία την έχει φορτώσει η ανάγκη της επίδειξης. Στις κηδείες υπάρχουν τρεις κατηγορίες κοινού, αν εξαιρέσουμε τον πρωταγωνιστή ο οποίος ο ταλαίπωρος δεν μπορεί να σηκωθεί και να διαμαρτυρηθεί ή να ρίξει καμιά σφαλιάρα. Υπάρχουν αυτοί που πραγματικά πενθούν τον άνθρωπο που έχασαν. Υπάρχουν αυτοί που θέλουν να συμπαρασταθούν σε όσους πενθούν. Υπάρχουν, τέλος, αυτοί που θέλουν να δουν και να τους δουν, ειδικά αν ο θανών είναι διάσημος και η τελετή μαζεύει κόσμο. Αυτό εννοούσε ο Τσαρούχης. Οι κηδείες τον Αύγουστο δεν πετυχαίνουν διότι δεν μαζεύουν κόσμο αφού οι περισσότεροι λείπουν σε διακοπές. Η τραγική ειρωνεία είναι ότι ο ίδιος πέθανε Αύγουστο. Όπως και ο φίλος Στέλιος Ράμφος πέθανε Αύγουστο. Πόσο θαύμασα την απόφασή του να μην εκφωνηθούν επικήδειοι. Ο επικήδειος λόγος είναι μια αρχαία παράδοση, όπου συνήθως ο ομιλητής, με αφορμή το εγκώμιο του τεθνεώτος, μιλάει για τον εαυτό του. Πρώτος διδάξας ο Περικλής, ο οποίος τιμώντας τους νεκρούς του πρώτου χρόνου του πολέμου υμνεί την πόλη που έφτιαξε ο ίδιος. Pas mal που θα ‘λεγαν και οι Γάλλοι. Πριν από τον Ράμφο θαύμαζα τον Δεσποτόπουλο, ο οποίος μόλις έκλεισε τα 100 έγραψε ο ίδιος τον επικήδειό του. Ορισμένοι επικήδειοι είναι τόσο υπερβολικοί, που σου δίνουν την εντύπωση ότι αυτός που τους εκφωνεί είναι ενθουσιασμένος επειδή επιτέλους γλιτώσαμε από τον νεκρό. Πάντως, ο λόγος που δεν επιθυμώ, όταν έρθει εκείνη η ώρα, πολιτική κηδεία, είναι επειδή η ορθόδοξη ακολουθία είναι μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές της εκκλησίας μας και στο κάτω κάτω σκέφτομαι ποιος σύγχρονος μπορεί να ανταγωνιστεί την Επιστολή προς Θεσσαλονικείς του Παύλου;

Κατά τα λοιπά οφείλω να ομολογήσω ότι για μία ακόμη φορά εντυπωσιάστηκα από τις δηλώσεις για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου. Κατ’ αρχάς, διέψευσαν όσους ισχυρίζονται ότι οι Έλληνες δεν διαβάζουν. Φαίνεται ότι ένα μεγάλο ποσοστό των συμπατριωτών μας εντρυφεί στη φιλοσοφία και πρέπει να έχει διαβάσει τα άπαντα του Ράμφου. Αναρωτιέμαι, βέβαια, πού ήσαν όλοι αυτοί όταν δεν τον δέχτηκαν στο πανεπιστήμιο και όταν η Αριστερά αποσιωπούσε την ύπαρξή του. Και πώς είναι δυνατόν, τόσα χρόνια, να μην έγινε καμία δημόσια συζήτηση για τα θέματα που έβαζε για τον ελληνισμό και τη Δύση. Ας ελπίσουμε ότι τώρα που έφυγε και δεν τον αντιμετωπίζουμε πλέον ως κίνδυνο για τη σοβαροφάνεια του πνευματικού μας κόσμου να καταλάβουμε τι ήθελε να μας πει. Στη χώρα που έχει αφοσιωθεί στη στειρότητα της σοβαροφάνειας, ο Ράμφος υπερασπίστηκε τη σοβαρότητα της σκέψης του, τη μοναδική του πίστη.