Είναι άχρηστη η ορθογραφία;

kathimerini.gr

Τάκης Θεοδωρόπουλος

Το γαλλικό υπουργείο Παιδείας αποφάσισε ότι τα ορθογραφικά λάθη θα υπολογίζονται σε όλα τα μαθήματα του Μπακαλορεά – των απολυτηρίων εξετάσεων. Η απόφαση προκάλεσε την αντίδραση της προοδευτικής κοινότητας των εκπαιδευτικών, οι οποίοι, συνεπικουρούμενοι και από διάφορες γλωσσολογικές θεωρίες, θεωρούν το μέτρο συντηρητικό. Εισάγει, ισχυρίζονται, μία ακόμη αξιακή παράμετρο στη μαθητική κοινότητα, η οποία διαχωρίζει τους «ικανούς» από τους «ανίκανους». Η ακραία εκδοχή της οδηγεί σε πολιτισμική κρίση: ο καθένας μπορεί να γράφει τα γαλλικά ανάλογα με την κουλτούρα του. Δεν ξέρω τι προβλέπεται για όσους θέλουν να γράφουν γαλλικά με ελληνικούς ή, ακόμη καλύτερα, με ιαπωνικούς χαρακτήρες. Ο εντοπισμός των ορθογραφικών λαθών θεωρείται ότι στιγματίζει τους πιο αδύναμους μαθητές. «Γράφω όπως γουστάρω γιατί αυτή είναι η ταυτότητά μου». Αυτοί, βέβαια, οι οπαδοί της ισότητας δεν σκέφτονται ότι έτσι δημιουργούνται δύο διακριτές τάξεις πολιτών, αυτοί που μπορούν να εκφράσουν οργανωμένα και πειθαρχημένη τη σκέψη τους και αυτοί που την παραδίδουν στις παρορμήσεις της άγνοιάς τους.

Η αλήθεια είναι ότι χάρη σ’ αυτήν την υπόθεση έμαθα ότι τα ορθογραφικά λάθη δεν μετρούν σε όλους τους τομείς της ύλης. Κρίμα, γιατί νόμιζα πως και σε αυτόν τον τομέα εμείς πρωτοτυπούμε. Ως γνωστόν, παρ’ ημίν καταλογίζονται τα λάθη στην έκθεση, στα αρχαία, ώς ένα σημείο στην Ιστορία, όμως δεν υπολογίζονται στη βιολογία, στη φυσική ή στα μαθηματικά. Όπως μου είπε φίλη εκπαιδευτικός, σε αυτούς τους τομείς είναι δύσκολο να βρεθούν διορθωτές που θα εντοπίζουν τα ορθογραφικά λάθη. Αυτό σημαίνει ότι ο γιατρός ή ο μαθηματικός δικαιούται να είναι ανελλήνιστος. Θυμάμαι αυτό που μου είχε πει φίλος μαθηματικός στη μέση εκπαίδευση: Ακόμη και οι καλύτεροι μαθητές, αυτοί που λύνουν τις εξισώσεις, δυσκολεύονται να εξηγήσουν τη μέθοδο που ακολούθησαν για να τις λύσουν. Η ορθογραφία είναι ο σκελετός της πειθαρχίας της γραπτής έκφρασης. Το αν γράψεις τη λέξη ιπποδρομία με ένα ή δύο πι δεν είναι παραξενιά που σου επιβάλλουν κάποιοι για να σε βασανίσουν. Είναι μια άσκηση που σου επιτρέπει να οργανώσεις ένα κείμενο, να ξεχωρίσεις τις πτώσεις, το της από το τις ή να αναγνωρίσεις μ’ εκείνο το ωμέγα του πρώτου προσώπου το ρήμα που θα σε οδηγήσει στην ονομαστική του υποκειμένου του και στην αιτιατική του αντικειμένου.

Είναι εξίσου σημαντική με τη σύνταξη στη γραφή. Και θα πρέπει να ξεχάσουμε όλες τις προοδευτικές μπούρδες των τελευταίων δεκαετιών που μας οδήγησαν στη σημερινή αγλωσσία, όπου ούτε να μιλήσουμε σωστά μπορούμε ούτε να γράψουμε.

Ας μην ξεχνάμε ότι πριν από μερικές δεκαετίες, αρκετές για να διαμορφώσουν τουλάχιστον δύο γενιές, αντιμετωπίζαμε ως πρόοδο οποιαδήποτε απλούστευση της γλώσσας. Έτσι κάποιοι φωστήρες επέβαλαν το μονοτονικό στη γραφή. Ήταν και το πρώτο βήμα για τη μετατροπή της ορθογραφίας σε ένα είδος ιδιοτροπίας άχρηστης για την, ούτως ή άλλως, κεκτημένη σοφία μας. Πάρτε, για παράδειγμα, τη λέξη «αφοπλίζω». Παράγεται από την πρόθεση από και το ρήμα οπλίζω, το οποίο στην κανονική ελληνική γραφή δασύνεται και ως εκ τούτου το πι του μετατρέπεται σε φι. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν γράφεις το αφοπλίζω με ωμέγα. Το επιχείρημα ήταν ότι τα πνεύματα και οι τόνοι είχαν χάσει τη φωνητική αξία τους. Εξακολουθούσαν, όμως, να διατηρούν την ορθογραφική αξία τους. Η λέξη «ήττα» περισπάται για κάποιο λόγο.

Η ορμή της απλοποίησης ήταν τέτοια που οδήγησε στην αλλοίωση ενός μεγάλου μέρους της ορθογραφίας. Ποιο θεωρείται σωστό σε ένα γραπτό; Το «αυγό» που γεννούν οι κότες και το ξέραμε από τα κείμενα της νέας ελληνικής γραμματείας ή το «αβγό» που γέννησε το μυαλό ενός γλωσσολόγου για να μας διευκολύνει, απαλλάσσοντάς μας από το ψυχικό βάρος του ύψιλον. Άσε πια εκείνο το «ορθοπαιδικός» που με μπέρδεψε, διότι όταν έσπασα το χέρι μου στην ηλικία μου είπα ότι ο ιατρός δεν κάνει για μένα. Εγώ θα πρέπει να βρω κάποιον γιατρό που ασχολείται με τα πόδια και την πέδηση και όχι με τις παιδικές ασθένειες. Ποια από τις δύο εκδοχές θα επιλέξει ο διορθωτής της έκθεσης; Ή μήπως και τις δύο, έτσι για να μπερδέψουμε τους εχθρούς του ελληνισμού;

Η ορθογραφία είναι εξίσου σημαντική με τη σύνταξη στη γραφή. Και θα πρέπει να ξεχάσουμε όλες τις προοδευτικές μπούρδες των τελευταίων δεκαετιών που μας οδήγησαν στη σημερινή αγλωσσία, όπου ούτε να μιλήσουμε σωστά μπορούμε ούτε να γράψουμε σωστά. Και για να εξηγηθώ: η ανάγκη για σωστή ομιλία και γραφή είναι ανάγκη για σωστή έκφραση. Τα ελληνικά κινδυνεύουν από εμάς τους ίδιους και από τον τρόπο που τα διδάσκουμε στα παιδιά μας. Ναι, ορθογραφία από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, όπως και αντιγραφή και καλλιγραφία. Έπονται όλα τ’ άλλα. Ας σκεφτούμε ότι τα ελληνικά δεν θα συνεχίσουν να ζουν επειδή βρέθηκαν κάποιοι για να τα απλουστεύσουν. Θα συνεχίσουν να ζουν επειδή διατηρούν την πολυπλοκότητά τους και τη συνθετική τους ικανότητα.